Jak przycinać jabłonie? Cięcie krok po kroku – poradnik z rysunkami

Jabłonie najlepiej przycinać pod koniec zimy lub wczesną wiosną, najczęściej w marcu, po ustąpieniu silnych mrozów. Z dorosłego drzewa wycina się przede wszystkim gałęzie suche, uszkodzone, krzyżujące się i zagęszczające koronę. Usuwa się też część wilków, czyli silnych, pionowych pędów, które zwykle nie owocują w pierwszym roku.

Nie wszystkie gałęzie trzeba skracać. Przy jabłoni, która regularnie owocuje, lepsze efekty daje usunięcie kilku źle położonych pędów niż obcięcie końcówek na całej koronie. Inaczej postępuje się z młodym drzewkiem – przez pierwsze lata trzeba przede wszystkim wybrać przewodnik i dobrze rozmieścić konary, z których powstanie przyszła korona.

Kiedy przycinać jabłonie – wiosną czy latem?

Podstawowe cięcie wykonuje się podczas spoczynku drzewa, przed rozwinięciem liści. W polskich warunkach dobrym terminem jest zwykle marzec, choć przy łagodnej zimie starsze jabłonie można przycinać już w lutym. Młode drzewka bezpieczniej ciąć nieco później, kiedy minie największe ryzyko silnych mrozów.

Wybierz suchy dzień z temperaturą powyżej zera. Nie rozpoczynaj większego cięcia, jeśli prognoza zapowiada kilkanaście stopni mrozu w najbliższych dniach. Nie ma też potrzeby czekać na konkretną datę – jeśli pąki zaczęły już wyraźnie pękać, zasadnicze cięcie najlepiej było wykonać wcześniej.

Na czym polega letnie cięcie jabłoni?

Latem nie prześwietla się całej korony od początku. Usuwa się głównie pędy, które wyrosły po wiosennym cięciu i mocno zacieniają jabłka. Są to przede wszystkim wilki wyrastające pionowo z górnej strony konarów.

Jeśli taki pęd ma jeszcze miękką podstawę i około 10–20 cm długości, często można usunąć go ręką. Chwyć przy samej nasadzie i delikatnie wyłam, nie odrywając kory z konaru. Zdrewniałe wilki wycinaj sekatorem.

Nie usuwaj od razu wszystkich pędów zasłaniających jabłka. Owoce, które rosły w głębokim cieniu, mogą zostać poparzone po nagłym odsłonięciu podczas upałów. Lepiej pozostawić część liści osłaniających je przed najsilniejszym słońcem.

Rysunek przedstawia podstawowe zasady obowiązujące przy cięciu jabłoni.

Które gałęzie jabłoni wyciąć, a które pozostawić?

Zanim chwycisz za sekator, obejdź drzewo dookoła. Najpierw wypatrz przewodnik, czyli główną, pionową część korony, oraz konary tworzące jej szkielet. Potem znajdź gałęzie, które zachodzą na siebie, ocierają się podczas wiatru albo rosną w stronę pnia.

Przy dorosłej jabłoni kolejność prac powinna wyglądać następująco:

1. Wytnij suche i złamane gałęzie. Usuwaj je do zdrowego rozgałęzienia. Jeśli zamieranie obejmuje również nasadę gałęzi, sprawdź stan konaru, z którego wyrasta.
2. Usuń gałęzie ocierające się o siebie. Z dwóch krzyżujących się pędów pozostaw lepiej położony i zdrowszy. Drugiego nie skracaj w połowie, tylko usuń przy rozgałęzieniu.
3. Przerzedź pędy skierowane do środka korony. Wycinaj zwłaszcza te silne, które rosną w poprzek innych gałęzi i zabierają im światło.
4. Usuń część wilków. Zacznij od kilku najsilniejszych, pionowych przyrostów w górnej części korony. Pędy przydatne do odnowienia gałęzi pozostaw.
5. Przyjrzyj się nisko zwisającym konarom. Jeśli końce przeszkadzają w koszeniu albo leżą na ziemi, skróć konar do młodszego odgałęzienia skierowanego nieco ku górze.

Nie usuwaj wszystkich drobnych gałązek wyrastających z konarów. Wiele z nich to drewno owoconośne. Po wycięciu krótkopędów jabłoń może wyglądać na idealnie prześwietloną, ale wiosną zakwitnie słabiej.

Jak odróżnić wilki od pędów, na których będą jabłka?

Wilk to silny przyrost rosnący niemal pionowo, często z górnej powierzchni starego konaru. Może osiągnąć 50–100 cm długości w jednym sezonie, a na bardzo silnie rosnących drzewach jeszcze więcej. Zazwyczaj ma długie odstępy między pąkami i mało krótkich rozgałęzień.

Nie należy mylić go z krótkopędem owoconośnym. Krótkopęd ma zwykle kilka centymetrów długości, niewielkie odstępy między pąkami i często jest zakończony grubszym, zaokrąglonym pąkiem kwiatowym.

Warto też zwrócić uwagę na odmianę. Większość popularnych jabłoni owocuje przede wszystkim na krótkopędach, ale istnieją odmiany wytwarzające kwiaty również na końcach dłuższych, jednorocznych pędów. Przykładem jest 'Discovery’, która może owocować na krótkopędach i końcach pędów. Przy takich jabłoniach masowe skracanie młodych przyrostów zmniejsza liczbę pąków kwiatowych.

Jak prawidłowo ciąć gałęzie jabłoni?

W praktyce stosuje się dwa podstawowe cięcia: usunięcie całej gałęzi albo skrócenie jej do pąka lub bocznego rozgałęzienia. Wybór ma znaczenie, bo drzewo reaguje na nie inaczej.

Cięcie prześwietlające – usuwanie całej gałęzi

Jeśli pęd rośnie do środka korony, krzyżuje się z innym albo jest silnym, niepotrzebnym wilkiem, najczęściej usuwa się go przy nasadzie. Tniemy tuż poza obrączką, czyli zgrubieniem znajdującym się w miejscu połączenia gałęzi z większym konarem.

Nie należy pozostawiać kilkucentymetrowego kikuta. Nie wolno też ścinać gałęzi zupełnie równo z pniem, usuwając obrączkę. Jej tkanki uczestniczą w zarastaniu rany.

Cięcie skracające – nad pąkiem

Cienki pęd skracamy mniej więcej 3–5 mm nad zdrowym pąkiem. Najczęściej wybieramy pąk skierowany na zewnątrz korony, aby wyrastający z niego przyrost nie zagęszczał środka drzewa.

Ostrze ustaw lekko skośnie. Nie zostawiaj długiego fragmentu pędu nad pąkiem, ponieważ może zaschnąć. Nie tnij też bezpośrednio przez pąk, bo go uszkodzisz.

U dorosłych, owocujących jabłoni nie skracaj wszystkich młodych pędów o jedną trzecią. Takie cięcie pobudza rozgałęzianie i może zmniejszyć liczbę pąków kwiatowych. Skracanie stosuje się wtedy, gdy chcemy rozbudować młodą koronę albo świadomie ograniczyć długość konkretnej gałęzi.

Jak odciąć grubą gałąź, żeby nie oderwać kory?

Przy konarze, którego ciężaru nie da się bezpiecznie utrzymać ręką, zastosuj trzy cięcia. Pierwsze wykonaj od spodu gałęzi, około 20–30 cm od pnia, na głębokość jednej trzeciej jej średnicy. Drugie zrób od góry, kilka centymetrów dalej od pnia. Gdy ciężka część odpadnie, usuń pozostały fragment, wykonując ostatnie cięcie tuż za obrączką.

Nie próbuj odcinać grubego konaru jednym ruchem od góry. Pod własnym ciężarem może się oderwać, zabierając ze sobą długi pas kory. Jeśli gałąź znajduje się wysoko albo zwisa nad budynkiem, zrezygnuj z samodzielnego cięcia.

Jak przycinać młodą jabłoń po posadzeniu?

Najpierw sprawdź, czy kupione drzewko ma boczne gałęzie. Jednoroczny okulant przypominający pojedynczy kij wymaga innego formowania niż dwuletnia jabłoń z gotowymi rozgałęzieniami.

Rysunek przedstawia zasady cięcia młodych jabłonek po posadzeniu.

Jednoroczna jabłoń bez rozgałęzień

Jeżeli chcemy prowadzić jabłoń w formie niskiego, wolnostojącego drzewa z przewodnikiem, nierozgałęziony okulant można skrócić na wysokości około 80–90 cm nad ziemią. Cięcie wykonuje się nad zdrowym pąkiem, z którego może powstać przedłużenie przewodnika.

Wiosną i latem z pąków znajdujących się poniżej miejsca cięcia wyrosną nowe pędy. Z górnych wybieramy jeden na przewodnik, a z bocznych kilka rozmieszczonych w różnych kierunkach na przyszłe konary.

To sposób formowania określonego typu drzewka, nie obowiązkowy zabieg przy każdej jabłoni. Nie należy tak skracać odmian kolumnowych ani drzewek już uformowanych przez szkółkarza do określonego systemu prowadzenia.

Jabłoń z bocznymi gałązkami

Jeśli drzewko ma już kilka rozgałęzień, wybierz 3–4 zdrowe pędy rozłożone wokół pnia. Dobrze, gdy najniższy zaczyna się około 60–80 cm nad ziemią, a pozostałe nie wyrastają wszystkie z jednego miejsca.

Usuń pędy uszkodzone, bardzo nisko położone oraz te, które konkurują z przewodnikiem. Jeśli boczne gałęzie mają prawidłowy kierunek wzrostu, nie musisz skracać każdej z nich. Przy dobrze rozgałęzionych drzewkach na podkładkach karłowych mocne cięcie może niepotrzebnie opóźnić owocowanie.

Przewodnik powinien pozostać najwyżej położonym, dominującym pędem. Jeśli dwa pędy tworzą rozwidlenie w kształcie litery V na samym szczycie drzewa, słabszy albo gorzej ustawiony konkurent należy usunąć.

Cięcie jabłoni 2-, 3- i 4-letniej

Przez kilka pierwszych sezonów nie chodzi o uzyskanie jak największej liczby nowych pędów. Najważniejsze jest rozmieszczenie przyszłych konarów tak, aby nie wyrastały pod ostrym kątem i nie tworzyły gęstej korony.

Drugi rok – wybór konarów i przewodnika

Wiosną pozostaw jeden przewodnik i kilka dobrze rozmieszczonych gałęzi bocznych. Jeżeli wyrastają pod ostrym kątem, można rozchylić je rozpórkami, zanim mocno zdrewnieją.

Dobry kąt dla konarów jabłoni to około 45–60° od pionowego przewodnika. Gałęzie ustawione niemal pionowo silnie konkurują z przewodnikiem. Z kolei nadmierne odgięcie poniżej poziomu może wywołać wyrastanie kolejnych pionowych pędów bliżej nasady.

Rozpórka może być wykonana z drewnianej listewki z nacięciami na końcach. Powinna utrzymywać gałąź w odpowiedniej pozycji, ale nie kaleczyć kory. Co kilka tygodni sprawdzaj miejsce kontaktu i usuń rozpórkę, kiedy gałąź utrwali nowy kąt.

Trzeci i czwarty rok – rozbudowa korony

Na tym etapie dolne konary powinny być już wyraźnie rozwinięte. Wybieraj kolejne boczne gałęzie położone wyżej, pozostawiając między piętrami przestrzeń potrzebną do doświetlenia.

Usuwaj przede wszystkim konkurentów przewodnika i silne pionowe pędy wyrastające w niewłaściwych miejscach. Nie skracaj każdego bocznego przyrostu, ponieważ część z nich zacznie wytwarzać pąki kwiatowe.

Przy jabłoniach prowadzonych z przewodnikiem warto zachować kształt stożka: najdłuższe konary na dole, krótsze u góry. Jeśli najwyższe gałęzie rozrosną się bardziej niż dolne, zaczną je zacieniać. Wtedy ogranicza się nadmiernie silne gałęzie w górnym piętrze, zamiast skracać te niżej.

Jak przycinać dorosłą jabłoń, która już owocuje?

Przy zdrowej jabłoni, którą przycina się każdego roku, nie powinno być potrzeby wycinania dużej części korony. Zwykle wystarczy usunąć około 10–20% jej objętości, skupiając się na gałęziach zagęszczających i nieproduktywnych.

Zacznij od usunięcia martwego drewna oraz gałęzi, które ocierają się o siebie. Następnie spójrz na koronę od dołu. Jeśli silne, pionowe pędy zasłaniają środek, wytnij kilka z nich u nasady. Drobniejsze, dobrze położone pędy pozostaw, zwłaszcza gdy tworzą pąki kwiatowe.

Jeżeli dwa grube konary rosną jeden nad drugim w odstępie kilkunastu centymetrów i dolny jest stale zacieniony, nie skracaj obu końcówek. Lepiej rozważyć usunięcie albo skrócenie do bocznego rozgałęzienia tego, który bardziej zagęszcza koronę.

Przy silnie zagęszczonej koronie nie trzeba usuwać całego nadmiaru gałęzi za jednym razem. Lepiej wykonać kilka najważniejszych cięć, ocenić wynik i dalszą korektę zostawić na kolejny sezon.

Rysunek przedstawia zasady przycinania starsze jabłonki.

Jak ograniczyć długość zbyt dużej gałęzi?

Nie odcinaj jej końca w dowolnym miejscu. Znajdź boczne rozgałęzienie rosnące w pożądanym kierunku i usuń dalszy fragment starej gałęzi tuż nad nim. To cięcie na przełożenie.

Przykładowo, jeśli konar ma 3 m długości, a około 2 m od pnia wyrasta zdrowe odgałęzienie skierowane na zewnątrz korony, można skrócić konar w tym miejscu. Boczne odgałęzienie powinno mieć przynajmniej około jednej trzeciej średnicy usuwanego fragmentu, aby mogło przejąć jego funkcję.

Jak przyciąć jabłoń, żeby lepiej owocowała?

Jabłoń nie musi mieć idealnie pustego środka korony. Potrzebuje natomiast światła, które dociera do pędów owoconośnych, i odpowiedniej liczby zdrowych liści. Jeśli drzewo tworzy bardzo dużo długich przyrostów, a mało kwiatów, jego zbyt silny wzrost może być związany z intensywnym cięciem albo nadmiarem azotu.

Przy owocującej jabłoni warto więc zostawić krótkie pędy zakończone pąkami kwiatowymi, wyciąć część wilków oraz stopniowo zastępować stare, zacienione gałęzie młodszymi. Nie należy skracać wszystkich jednorocznych przyrostów, ponieważ część odmian owocuje również na ich końcach.

Jeśli jabłoń kwitnie obficie, ale słabo owocuje, samo cięcie może nie rozwiązać problemu. Przyczyną bywają także wiosenne przymrozki, niedostateczne zapylenie lub przemienne owocowanie, kiedy po roku dużego plonu następuje sezon ze znacznie mniejszą liczbą jabłek.

Jak odmłodzić starą jabłoń, której od dawna nie przycinano?

Przy zaniedbanej jabłoni największym problemem jest zwykle gęsta, wysoka korona. Owoce pojawiają się głównie na jej obrzeżach, podczas gdy wewnątrz dominują zacienione, słabo owocujące konary.

Nie należy obcinać połowy starej jabłoni podczas jednego cięcia. Odmładzanie lepiej rozłożyć na trzy lata, usuwając w jednym sezonie orientacyjnie nie więcej niż około 20–25% żywej korony. Przy drzewach osłabionych lub z dużymi ubytkami drewna zabieg może wymagać jeszcze ostrożniejszego postępowania.

Jak obniżyć wysoką jabłoń?

Jeśli drzewo ma 5–6 m wysokości, nie ścinaj wszystkich konarów na wysokości 3 m. Pozostawienie grubych kikutów pobudzi wyrastanie dużej liczby wilków i może doprowadzić do rozwoju zgnilizny w miejscach rozległych ran.

Wybierz wysoki konar i poszukaj na nim mocnego bocznego odgałęzienia, które rośnie na zewnątrz, niżej niż jego dotychczasowy wierzchołek. Usuń dalszą część konaru w miejscu rozgałęzienia. W następnym roku podobnie ogranicz kolejny fragment górnej korony.

Przy bardzo starych drzewach nie każdą koronę da się bezpiecznie obniżyć. Jeśli konieczne byłoby usunięcie kilku konarów o średnicy kilkunastu lub kilkudziesięciu centymetrów, przed rozpoczęciem pracy warto ocenić stan drewna i stabilność drzewa.

Co zrobić, kiedy po cięciu jabłoń wypuszcza mnóstwo wilków?

Jeśli po mocnym przycięciu z jednego konaru wyrasta kilkanaście długich pionowych pędów, nie skracaj zimą każdego z nich o połowę. Spowoduje to powstanie kolejnych rozgałęzień i jeszcze większe zagęszczenie.

W czerwcu lub lipcu usuń część najmłodszych wilków wyrastających bardzo blisko siebie. Zostaw wybrane pędy skierowane na zewnątrz korony, szczególnie jeśli znajdują się w miejscu po starej, usuniętej gałęzi. Gdy są jeszcze elastyczne, można je stopniowo odginać do szerszego kąta.

Na mocno zaniedbanej jabłoni nie usuwaj wszystkich wilków jednego lata. Część z nich dostarcza liści potrzebnych drzewu, a wybrane mogą być przydatne do odbudowy korony.

Czy trzeba smarować rany po cięciu jabłoni?

Po prawidłowym cięciu zdrowych gałęzi nie trzeba pokrywać każdej rany maścią ogrodniczą. Ważniejsze jest użycie ostrego narzędzia i zachowanie obrączki przy nasadzie gałęzi. Nie należy pozostawiać poszarpanej kory ani długich kikutów.

Jeżeli na gałęziach widać zapadnięte, pękające fragmenty kory lub zamierające miejsca przypominające raka drzew owocowych, konieczne jest usunięcie porażonego drewna z odpowiednim zapasem zdrowej tkanki. Sama maść nie wyleczy zakażonej gałęzi.

Po pracy na wyraźnie chorym drzewie oczyść narzędzia z resztek drewna i zdezynfekuj ostrza. Można użyć preparatu do dezynfekcji narzędzi na bazie alkoholu o stężeniu około 70%, zgodnie z jego instrukcją. Przed ponownym cięciem poczekaj, aż narzędzie wyschnie.

Jakiego sekatora i piły używać do jabłoni?

Do cienkich pędów najlepszy jest ostry sekator nożycowy, który przecina drewno bez miażdżenia kory. Przy grubszych gałęziach wygodniejszy będzie sekator dwuręczny albo piła ogrodnicza.

Nie próbuj przecinać zbyt grubej gałęzi sekatorem na siłę. Zmiażdżone drewno i poszarpana kora pozostawiają znacznie gorszą ranę niż cięcie ostrą piłą. Przy wysokich konarach nie ustawiaj drabiny bezpośrednio pod gałęzią, która będzie spadać.

Najczęstsze błędy przy przycinaniu jabłoni